فارس پیکس

درمان ناباروری؛ هر آنچه باید درباره علل و راه‌‌‌های تشخیص آن بدانید • فارس پیکس

امام حسین (ع) : بخشنده ترین مردم کسی است که در هنگام قدرت می بخشد.
سه شنبه ۳ بهمن ۱۳۹۶

ناباروری به‌معنای ناتوانی زوجین در باروری، بعد از یک سال آمیزش بدون هستفاده از روش‌های جلوگیری و پیشگیری از بارداری هست. تحقیقات نشان می‌دهد علت افزایش از نیمی از ناباروری‌ها به‌دلیل شرایط خانوم و علت سایر ناباروری‌ها به‌دلیل اختلالات اسپرمی یا عوامل ناشناخته هست. در این مطلب نکاتی درباره‌ی علت ناباروری، عوامل خطرساز، روش تشخیص و راه درمان ذکر انجام گرفته هست. با ما همراه باشید.

براساس گزارش‌های مرکز درمانی آمریکا، ۲۴ درصد از ناباروری‌ها به‌دلیل مشکلات موجود در آقا، ۴۰ تا ۵۰ درصد از ناباروری‌ها به‌دلیل مشکلات موجود در خانوم و حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از ناباروری‌ها به‌دلیل وجود مشکل در هر دو نفر (آقا و خانوم) هست.

زیادی از عوامل مشخص ناباروری درمان می‌شوند. ناباروری ممکن هست فقط به‌دلیل یک عامل در یکی از زوجین یا به‌وسیله‌ی مجموعه‌ای از عوامل ایجاد شود.

شانس بارداری در طول یک سال

در اروپا، آمریکای جنوبی و افزایش نقاط دنیا، درصورتی‌که زوجین در طول یک سال به‌طور منظم رابطه‌ی جنسی محافظت‌‌نانجام گرفته داشته باشند، شانس باروری ۸۵ درصد هست و متوسط زمان باروری به صورت زیر هست:

  • ۲۰ درصد احتمال باروری در یک ماه نخست؛
  • ۸۰ درصد احتمال باروری طی شش ماه؛
  • ۸۵ درصد احتمال باروری طی ۱۲ ماه؛
  • ۹۰ درصد احتمال باروری طی ۱۸ ماه؛
  • ۹۵ درصد احتمال باروری طی ۲۴ ماه.

بنابراین در این مناطق اگر زوجین تا ۲۴ ماه آمیزش منظم و محافظت‌نانجام گرفته داشته باشند و خانومان موفق به بارداری نشوند، به آنها نابارور نقل کرد نمی‌شود. درصورتی‌که بعد از یک سال موفق به فرخانومدآوری نشوند، به پزشک عمومی مراجعه می‌کنند.

عوامل خطرساز برای ناباروری

ناباروری - عوامل خطرساز برای باروری

در علم پزشکی، عوامل خطرساز مواردی هستند که احتمال گسترش یک شرایط، بیماری یا علائم بیماری را افزایش می‌کند. برای مثال احتمال ابتلای افراد چاق به بیماری دیابت نوع ۲ درمقایسه با افرادی که وخانوم معقولی دارند، خیلی افزایش هست. بنابراین چاقی یک عامل خطرساز برای ابتلابه دیابت نوع ۲ محسوب می‌شود. در این مکان عواملی که می‌تواند برای ناباروری خطرساز باانجام گرفت، ذکر انجام گرفته هست.

۱. سن

احتمال باروری خانم‌ها از ۳۲ سالگی به بعد کاهش می‌یابد. همچنین توانایی باروری در آقاان ۵۰ سال کاهش از آقاان در ۲۰ سالگی هست (توانایی باروری آقاان بعد از ۴۰ سالگی کاهش می‌یابد).

۲. سیگار کشیدن

سیگار کشیدن به‌طور مشخصی خطر ناباروری را هم در آقاان و هم در خانومان افزایش می‌دهد. علاوه‌براین کشیدن سیگار میزان تأثیر درمان‌های باروری را کم می‌کند. حتی زمانی که خانمی موفق به باروری شود، با سیگار کشیدن خطر سقط جنین و یائسگی زودرس در او افزایش خواهد انجام گرفت.

۳. مصرف الکل

برای خانم‌های باردار مصرف هر مقداری از الکل، خطرات جدی دارد. مصرف زیاد الکل باروری آقاان را کاهش می‌دهد. براساس تحقیقات، مصرف مقدار متوسط الکل میزان ناباروری آقاان را کم نمی‌کند، اما درصورتی‌که بعضی از آقاان تعداد اسپرم کمی تولید کنند، ممکن هست احتمال باروری در آنها کاهش یابد.

۴. چاقی یا افزایش وخانوم

در کشورهای صنعتی افزایش وخانوم، چاقی و داشتن سبک خانومدگی کم‌تحرک می‌تواند به‌عنوان عاملی برای ناباروری در خانومان محسوب شود. همچنین افزایش وخانوم در آقاان خطر تولید اسپرم‌های غیرطبیعی را افزایش می‌دهد.

۵. اختلالات تغذیه‌ای

خانومانی که به‌دلیل اختلالات تغذیه‌ای، دچار کاهش وخانوم می‌شوند ممکن هست دچار مشکلات مربوط به باروری شوند.

۶. رژیم گیاه‌خواری

اگر یک رژیم گیاهخواری دشوار را دنبال می‌کنید، باید به‌میزان کافی آهن، اسید فولیک، روی (زینک) و ویتامین ب۱۲ (B12) دریافت کنید. درغیراین صورت باروری شما تحت‌تأثیر قرار خواهد گرفت.

۷. ورزش کـــردن زیاد‌از‌اندازه

خانم‌هایی که در طول هفته افزایش از هفت ساعت ورزش می‌کنند، ممکن هست دچار مشکلات مربوط‌به تخمک‌گذاری شوند.

۸. ورزش نکـــردن

داشتن سبک خانومدگی بی‌تحرک می‌تواند با کاهش باروری در آقاان و خانومان مرتبط باانجام گرفت.

۹. عفونت‌های منتقله از راه‌ جنسی (STIs)

بیماری کلامیدیا همان‌طور که می‌تواند به لوله‌ی رحمی (لوله‌ی تخمک‌بر یا لوله‌ی فالوپ) در خانومان تأثیر بگذارد، می‌تواند سبب ایجاد تورم در اسکلروتوم (کیسه‌ی بیضه) در آقاان شود. سایر بیماری های مقاربتی هم می‌توانند سبب ایجاد ناباروری شوند.

۱۰. تماس با بعضی از مواد شیمیایی

بعضی از آفت‌کش‌ها، علف‌کش‌ها، فلزات و حلّال‌ها می‌تواند با مشکلات باروری در آقاان و خانومان مرتبط باشند.

۱۱. هسترس روانی

تحقیقات نشان می‌دهد که تخمک‌گذاری در خانومان و تولید اسپرم در آقاان می‌تواند تحت‌تأثیر هسترس روانی قرار بگیرد. درصورتی‌که یکی از زوجین اضطراب و هسترس داشته باانجام گرفت، ممکن هست میزان رابطه‌ی جنسی کم شود، درنتیجه شانس باروری هم کاهش خواهد یافت.

عوامل ایجاد ناباروری در خانومان

ناباروری - عوامل ناباروری در خانومان

عوامل زیادی می‌تواند سبب ناباروری شود، اما متأسفانه فقط یک‌سوم از عوامل شناخته انجام گرفته هست و سایر دلایل ایجاد ناباروری هنوز ناشناخته باقی مانده هست.

اختلالات تخمک‌گذاری

اختلالات تخمک‌گذاری رایج‌ترین علت ناباروری در خانومان هست. در زمان تخمک‌گذاری هر ماه یک تخم آزاد می‌شود. در بعضی از موارد خانوم هیچ‌تایم تخمکی آزاد نمی‌کند و در سایر موارد ممکن هست خانم فقط در همان چرخه تخمک‌گذاری نداشته باانجام گرفت.

عوامل زیر می‌تواند سبب اختلالات تخمک‌گذاری شود:

  • یائسگی زودرس یا نارسایی تخمدان زودرس: در این حالت فعالیت تخمدان در خانومان قبل از ۴۰ سالگی متوقف می‌شود؛
  • سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS): فعالیت تخمدان خانومان در این حالت غیرطبیعی هست. همچنین سطح آندروژن به‌شکل غیرطبیعی زیاد هست. حدود ۵ تا ۱۰ درصد خانومان در سن باروری بعضی از علائم این سندرم را نشان می‌دهند که به آن سندرم هستین لونتال (Stein-Leventhal) می‌گویند؛
  • هایپرلاکتینمی (Hyperprolactinemia): درصورتی‌که سطح هورمون پرولاکتین در خانومانی که باردار یا در دوران شیردهی نیستند بالا باانجام گرفت، می‌تواند روی تخمک‌گذاری و باروری تأثیر بگذارد؛
  • کیفیت پایین تخمک: تخمک‌هایی که آسیب‌دیده باشند یا دچار اختلالات ژنتیکی باشند، نمی‌توانند در طول حاملگی باقی بمانند و هرچه سن خانوم بالا‌تر باانجام گرفت، تخمک افزایش درمعرض خطر خواهد بود؛
  • پرکاری غده تیروئید؛
  • کم کاری غده تیروئید؛
  • و بعضی شرایط مزمن مثل ایدز یا سرطان.

بعضی از ژن‌هایی که در ناباروری تأثیر دارند

تحقیقات نشان می‌دهد که ژن‌ها می‌تواند روند حیات و تشکیل تخم لقاح‌یافته را کنترل کنند. دست‌یابی به این موفقیت به دانشمندان کمک می‌کند تا روند تقسیمات سلولی در تولیدمثل را افزایش درک کنند. درنتیجه بهتر می‌توانند علت باروری پایین یا عقیمی را کشف کنند.

وجود مشکل در رحم یا لوله‌ی رحمی

تخم از تخمدان به‌سمت رحم، جایی که تخم لقاح‌یافته در آن رانجام گرفت می‌کند، منتقل می‌شود. درصورتی‌که مشکلی در رحم یا لوله‌ی رحمی ایجاد شود، خانوم نمی‌تواند به‌طور طبیعی بارور شود. بعضی از عوامل ایجاد مشکل در زیر آورده انجام گرفته هست:

عمل جراحی: در بعضی مواقع جراحی لگن می‌تواند، سبب ایجاد زخم یا آسیب در لوله‌ی رحمی شود. جراحی گردن‌ رحم نیز می‌تواند در گردن رحم زخم ایجاد کند و یا باعث کوتاهی آن شود. گردن رحم در قسمت پایین رحم قرار گرفته هست.

فیبروئید‌های زیرجلدی: تومورهای خوش‌خیم یا غیرسرطانی در دیواره‌ی عضلانی رحم، معمولا در ۳۰ تا ۴۰ درصد از خانم‌هایی که در سن فرخانومدآوری هستند، ایجاد می‌شود. این تومورها می‌تواند در روند لانه‌گزینی دخالت کند. همچنین می‌تواند لوله‌ی رحمی را مسدود کند و از نفوذ اسپرم برای باروری تخمک جلوگیری کند. وجود فیبروئید‌های بزرگ زیرجلدی در دیواره‌ی رحم می‌تواند فضای داخلی رحم را بزرگ‌تر کند. درنتیجه اسپرم برای رسیدن به تخمک باید فاصله‌ی افزایشی را طی کند.

اندومتریوز: در این مورد سلول‌هایی که به‌طور معمول در پوشش دیواره‌ی رحم وجود دارند، جدا می‌شوند و در جای دیگری شروع به رانجام گرفت می‌کنند.

هستفاده از روش‌های عقیم‌سازی: اگر خانمی با هستفاده از روش‌های علمی لوله‌های رحمی خود را مسدود کـــرده باانجام گرفت، درصورتی‌که برای باروری مجدد لوله‌ها را باز کند، شانس باروری او خیلی زیاد نخواهد بود. بااین‌حال بعضی تحقیقات خلاف این را نشان می‌دهند و بیان می‌کنند که احتمال باروری و تولد فرخانومد خانومده در روش بازکـــردن مجدد لوله بالهست و نسبت‌به روش آی‌وی‌اف (IVF) ارزان‌تر هست.

تأثیر داروها

بعضی از دارو‌ها می‌توانند روی باروری خانم‌ها تأثیر بگذارند، مانند:

داروهای ضدالتهابی غیرهستروئیدی: احتمال بارداری در خانم‌هایی که زمان طولانی از آسپرین یا ایبوپروفن هستفاده می‌کنند، دشوار‌تر خواهد بود.

شیمی‌درمانی: بعضی از داروهایی که طی شیمی‌درمانی هستفاده می‌شود، می‌تواند مانع از تخمک‌گذاری شود. این اثر شیمی‌درمانی ممکن هست دائمی باانجام گرفت.

پرتودرمانی: درصورتی‌که اشعه‌های پرتودرمانی در نزدیکی اندام‌های تولیدمثلی خانومان تابیده شود، خطر مشکلات ناباروری افزایش خواهد انجام گرفت.

مواد مخدر: ممکن هست مشکلات باروری در خانومانی که از ماری‌جوآنا و کوکائین هستفاده می‌کنند افزایش شود.

علت ایجاد ناباروری در آقاان

ناباروری - علت ایجاد ناباروری در آقاان

در زیر بعضی از عوامل ایجاد‌کننده‌ی ناباروری در آقاان آورده انجام گرفته هست.

منی (Semen)

منی مایعی شیری رنگ هست که در طول ارگاسم از آلت تناسلی (پنیس) آقا خارج می‌شود. منی شامل مایع و اسپرم هست. بخش مایع آن از غده‌ی پروستات، سمینال‌ویزیکول و سایر غدد جنسی آزاد می‌شود.

اسپرم توسط بیضه تولید می‌شود و در طول ارگاسم (خروج مایع منی از پنیس) دفع می‌شود. مایع منی به عبور اسپرم در طول انزال کمک می‌کند. مایع منی دارای قند هست که این قند یک منبع انرژی برای اسپرم محسوب می‌شود.

عامل حدود ۷۵ درصد از ناباروری‌ها در آقاان غیرطبیعی بودن منی هست. متأسفانه در بعضی از موارد، پزشکان علت اصلی این اتفاق را هرگز پیدا نمی‌کنند. اما مشکلات زیر ازجمله عواملی هست که می‌تواند برای منی اتفاق بیفتد:

تعداد کم اسپرم (تراکم کم): تعداد اسپرم آقاان در هر انزال شآقاه می‌شود و ممکن هست این تعداد نسبت‌به سایرین کاهش باانجام گرفت. تراکم اسپرم باید حدود ۲۰ میلیون اسپرم در هر میلی‌لیتر منی باانجام گرفت. درصورتی‌که این تعداد کاهش از ۱۰ میلیون عدد باانجام گرفت، تراکم اسپرم کم هست (ناباروری).

نبود اسپرم: زمانی‌که در انزال آقا هیچ اسپرمی وجود نداشته باانجام گرفت.

کم‌تحرکی اسپرم: اسپرم تحرک لازم را ندارد.

اسپرم‌های غیرطبیعی: اگر اسپرم اشکال غیرطبیعی داشته باانجام گرفت، حرکت اسپرم و بارور کـــردن تخمک دشوار می‌شود. اسپرم باید شکل درستی داشته باانجام گرفت و بتواند سریع حرکت کند و خودش را به تخمک برساند. درصورتی‌که شکل و توانایی حرکت اسپرم معقول نباانجام گرفت، توانایی رسیدن به تخمک و بارورکـــردن آن را ندارد.

عوامل ایجاد منی غیرطبیعی

  • عفونت بیضه؛
  • سرطان بیضه؛
  • جراحی بیضه؛
  • افزایش دمای زیاد‌ازحد در بیضه: هستفاده‌ی مداوم از حمام بخار (سونا)، وان داغ، حمام داغ یا کار کـــردن در محیط‌های خیلی داغ می‌تواند دمای بیضه را بالا ببرد. پوشیدن لباس‌های تنگ هم در بعضی از افراد می‌تواند اثر مشابهی داشته باانجام گرفت؛
  • اختلال در انزال: در بعضی از آقاان ممکن هست انزال دشوار باانجام گرفت. در این افراد انزال به مثانه برمی‌گردد. درصورتی‌که مجرای انزالی بسته یا مسدود شود فرد دچار مشکل انزال می‌شود؛
  • واریکوسل: رگ‌های واریسی اسکلروتوم می‌تواند سبب افزایش دمای اسپرم شود؛
  • عدم نزول بیضه: ممکن هست یکی یا هردو بیضه در طول تتکمیل جنینی از ناحیه‌ی شکم به داخل کیسه‌ی اسکلروتوم نزول نکند. به‌دلیل اینکه بیضه در اسکلروتوم نزول نکـــرده و در دمای بالاتری قرار دارد می‌تواند روی تولید اسپرم تأثیر بگذارد. اسپرم‌های طبیعی باید در دمای پایین‌تری نسبت به دمای بدن قرار بگیرند. به‌همین دلیل بیضه‌ها در داخل اسکلروتوم و خارج از بدن قرار دارند؛
  • هیپوگنادیسم (کاهش ترشح هورمون): کمبود تستوسترون می‌تواند روی اختلال بیضه تأثیر بگذارد؛
  • اختلالات ژنتیکی: هر سلول یک آقا یک کروموزوم X و یک کروموزوم Y دارد. درصورتی‌که دو کروموزوم X و یک کروموزوم Y (سندرم کلاین‌فلتر) داشته باانجام گرفت، تتکمیل بیضه دچار اختلال می‌شود، تستوسترون کاهش می‌یابد و تعداد اسپرم کم می‌شود (در بعضی مواقع هیچ اسپرمی وجود ندارد)؛
  • اوریون: این عفونت ویروسی معمولا در کودکی اتفاق می‌افتد. درصورتی‌که این بیماری بعد از سن بلوغ رخ دهد، التهاب بیضه می‌تواند روی تولید اسپرم تأثیر بگذارد؛
  • هیپوسپادیاس (Hypospadias): دراین حالت به‌جای اینکه مجرای ادراری در انتهای پنیس قرار بگیرد، در بالای آن قرار دارد. این اختلال معمولا با یک عمل جراحی در کودکی، برطرف می‌شود. درغیراین‌صورت اسپرم نمی‌تواند به گردن رحم خانوم منتقل شود. هیپوسپادیاس در ۱ مورد از هر ۵۰۰ تولد اتفاق می‌افتد؛
  • سیستیک‌فایبروزیس (Cystic fibrosis): سیستیک فایبروزیس یک بیماری مزمن و انجام گرفتید هست که می‌تواند روی اندام‌های مختلف مثل کبد، پانکراس، ریه و روده تأثیر بگذارد. در این بیماری تعادل نمک بدن به‌هم می‌ریزد، مقدار کمی از نمک و آب به بیرون از سلول‌ها رها می‌شود و یک لایه‌ی نازک مخاطی ایجاد می‌کند که معمولا میکروب‌های ریه را می‌گیرد و ضخیم و چسبنده می‌شود. این مخاط به‌دشواری می‌تواند به‌وسیله‌ی سرفه خارج شود، درنتیجه ریه و راه تنفسی را مسدود می‌کند و سبب آسیب و عفونت ریه می‌شود. آقاان مبتلابه سیستیک‌فایبروزیس معمولا مجرای وازدفرانس ندارند یا این مجرا مسدود انجام گرفته هست. مجرای وازدفران لوله‌ی ارتباطی بین بیضه و مجرای ادراری هست؛ این مجرا اسپرم را از اپیدیدیم به مجرای انزالی و مجرای ادراری منتقل می‌کند؛
  • پرتودرمانی: پرتودرمانی می‌تواند به تولید اسپرم آسیب بخانومد. انجام گرفتت این آسیب معمولا به‌میزان نزدیکی پرتوها به بیضه بستگی دارد؛
  • بعضی از بیماری‌ها: بیماری‌هایی مثل کم خونی، سندرم کوشینگ، دیابت و بیماری تیروئید معمولا می‌تواند با کاهش باروری آقاان مرتبط باانجام گرفت؛
  • هستفاده از بعضی داروها مانند:

سولفاسالازین: این داروی ضدالتهابی به‌طور مشخصی با کاهش تعداد اسپرم در آقاان مرتبط هست. این دارو معمولا برای بیماران مبتلا به کوشینگ و آرتریت‌روماتوئید تجویز می‌شود. معمولا عوارض جانبی این دارو بعد از توقف دوره‌ی مصرف بروز می‌کند.

هستروئید آنابولیک (Anabolic steroids): معمولا این دارو توسط بدن‌سازان و قهرمانان ورزشی هستفاده می‌شود. مصرف هستروئید‌های آنابولیک بخصوص مصرف طولانی‌مدت آن می‌تواند به‌طور جدی سبب کاهش تعداد و کاهش تحرک اسپرم شود.

شیمی‌درمانی: بعضی از داروهای مورد هستفاده در شیمی‌درمانی می‌تواند سبب کاهش تعداد اسپرم شود.

  • مواد مخدر: مصرف ماری‌جوآنا و کوکائین می‌تواند موجب کاهش تعداد اسپرم در آقاان شود.

تحقیقات جدید نشان می‌دهد که عوامل زیر هم می‌توانند سبب ناباروری شوند:

کلسترول بالا

براساس تحقیقی که در مجله‌ی پزشکی غدد و متابولیسم منتشر انجام گرفته هست، والدینی که کلسترول بالایی دارند ممکن هست در زمان دیرتری بتوانند موفق به بارداری شوند.

تأثیر شوینده‌های خانگی بر ناباروری

براساس مطالعات دو ماده‌ی فعال که در شوینده‌ها وجود دارد می‌تواند روی ناباروری موش تأثیر بگذارد و این نگرانی وجود دارد که این موارد موجب ناباروری انسان هم شود.

مصرف طولانی‌مدت هستامینوفن‌ها یا مسکن‌ها برای خانم بارداری که نوزادش پسر هست، می‌تواند روی ناباروری فرخانومد پسر او تأثیر بگذارد، اما درصورتی‌که یک بار از این دارو هستفاده کند عوارضی نخواهد داشت.

تشخیص ناباروری

ناباروری - تشخیص ناباروری

معمولا افزایش افرادی که بعد از ۱۲ ماه تلاش برای باروری، موفق به باروری نمی‌شود، به پزشک عمومی مراجعه می‌کنند. هر فردی که نگران باروری خود هست، به‌خصوص اگر سن بالایی دارد (خانم‌های بالای ۳۵ سال)، بهتر هست که زودتر به پزشک مراجعه کند. زیرا تست‌های باروری ممکن هست زمان‌بر باانجام گرفت‌ و حتی در ۳۰ درصد موارد، بعد از انجام آزمایش‌های لازم همچنان علت اصلی ناباروری مشخص نمی‌شود. ازآنجایی‌که زوجین هر دو در باروری مؤثرند، بنابراین بهتر هست که هر دو باهم به پزشک مراجعه کنند.

در بعضی از کشورهایی که بیمه‌های سلامتی لازم وجود ندارد، بررسی و درمان نهایی ممکن هست زیاد پرهزینه باانجام گرفت.

آزمایش‌های ناباروری برای آقاان

  1. معاینه‌ی فیزیکی: پزشک درمورد تاریخچه‌ی پزشکی فرد، داروهای مصرفی و عادات جنسی او سؤال می‌کند و بررسی‌ جسمانی عمومی انجام می‌دهد. بیضه برای بررسی توده و بدشکلی بررسی می‌شوند و شکل و ساختار پنیس برای بررسی اختلال آزمایش می‌شود.
  2. بررسی منی: پزشک درخوهست نمونه‌ی منی می‌دهد و منی در آزمایشگاه اخانومظر تراکم اسپرم، تحرک، رنگ، کیفیت، عفونت و وجود احتمالی خون در آن بررسی می‌شود. اگر تعداد اسپرم نوسان داشته باانجام گرفت، فرد مجدد باید نمونه‌ی منی بدهد.
  3. آزمایش خون: این نمونه‌ی خونی برای آزمایش موضوعات مختلف مثل میزان تستوسترون و سایر هورمون‌های آقاانه بررسی می‌‌شود.
  4. سونوگرافی: با هستفاده از سونوگرافی پزشک مشخص می‌کند که آیا در مجرای انزالی، انسداد یا برگشت یا سایر اختلالات وجود دارد یا خیر.
  5. آزمایش کلامیدیا: اگر آقا به کلامیدیا، که می‌تواند سبب ناباروری شود مبتلا باانجام گرفت، باید از آنتی بیوتیک های معقول برای درمان هستفاده کند.

آزمایش‌های ناباروری برای خانومان

ناباروری - آزمایش‌های ناباروری برای خانم‌ها

۱. معاینه‌ی فیزیکی: پزشک درباره‌ی تاریخچه‌ی پزشکی، داروهای مصرفی، دوره‌ی عادت ماهیانه و عادات جنسی سؤال می‌کند. همچنین خانم را باید یک متخصص خانومان معاینه کند.

۲. آزمایش خون: در این آزمایش چیزهای مختلفی بررسی می‌شود، برای مثال سطح هورمو‌ن‌های خانومانه و روند تخمک‌گذاری (به‌وسیله‌ی هورمون پروژسترون) مورد بررسی قرار می‌گیرد.

۳. هیستروسالپنگوگرافی (Hysterosalpingography): مایعی به رحم خانوم تزریق می‌شود و به‌وسیله‌ی تصویر‌برداری با اشعه‌ی ایکس نشان داده می‌شود. این تصویربرداری نشان می‌دهد که آیا مایع به‌نیکوی از رحم خارج می‌شود و به‌سمت لوله‌ی رحمی منتقل می‌شود یا خیر. درصورتی‌که پزشک انسداد را تشخیص دهد، برای حل این مشکل باید از جراحی هستفاده شود.

۴. لاپاراسکوپی: یک لوله‌ی نازک و منعطف به‌همراه دوربینی که در انتهای آن وجود دارد (لاپاراسکوپ) به داخل لگن و شکم فرستاده می‌شود تا لوله‌ی رحمی، رحم و تخمدان بررسی شود.

ممکن هست یک سوراخ کوچک در بالای شکم ایجاد شود و یک سوخانوم به داخل فضای شکم فرستاده شود؛ دی‌اکسید‌کربن به داخل فضای حفره تزریق می‌شود تا فضایی برای لاپاراسکوپ ایجاد شود. با این روش پزشک می‌تواند اندومتریوز، زخم، انسداد و بعضی از التهابات رحم و لوله‌ی رحمی را تشخیص دهد.

۵. آزمایش ذخیره‌ی تخمدان: این آزمایش نشان می‌دهد که بعد از تخمک‌گذاری چه تعداد تخمک مؤثر در تخمدان وجود دارد.

۶. آزمایش ژنتیک: این آزمایش نشان می‌دهد که آیا اختلال ژنتیکی در باروری خانوم اختلال ایجاد می‌کند یا خیر.

درمان ناباروری

این موضوع به عوامل متفاوتی وابسته هست که از آن جمله می‌توان به سن زوجین، مدت زمان ناباروری آنها، نخستویت‌های شخصی و سلامت عمومی آنها اشاره کـــرد. حتی اگر علت اصلی ناباروری مربوط به خانم باانجام گرفت، با این حال احتمال بارداری او وجود دارد.

تعداد دفعات آمیزش و رابطه‌ی جنسی

درصورتی‌که زوجین تمایل دارند که فرخانومد داشته باشند لازم هست که تعداد دفعات آمیزش خود را افزایش دهند. داشتن دو تا سه بار رابطه‌ی جنسی در هفته احتمال باروری را افزایش می‌دهد. بعضی از تحقیقات نشان می‌دهد که رابطه‌ی جنسی زیاد‌از‌اندازه بر کیفیت و تراکم اسپر تأثیر می‌گذارد. اسپرم آقاان به مدت ۷۲ ساعت در دستگاه تولیدمثلی خانوم خانومده می‌ماند، درحالی که تخمک فقط تا ۲۴ ساعت بعد از تخمک‌گذاری توانایی بارور انجام گرفتن دارد.

درمان ناباروری در آقاان

  • اختلال نعوظ یا انزال زودرس: دارودرمانی یا رویکـــردهای رفتاری می‌تواند به درمان مشکلات نخستیه‌ی جنسی در آقاان کمک کند و در نتیجه شاید در باروری تأثیر داشته باانجام گرفت.
  • واریکوسل: با هستفاده از جراحی می‌توان رگ واریسی موجود در اسکلروتوم را درمان کـــرد.
  • انسداد مجرای انزالی: می‌توان اسپرم را به‌طور مستقیم از بیضه و مجرای انزالی گرفت و در آزمایشگاه وارد تخمک کـــرد.
  • برگشت انزال: می‌توان اسپرم را به‌طور مستقیم از مثانه گرفت و در آزمایشگاه به داخل تخمک منتقل کـــرد.
  • جراحی برای انسداد اپیدیدیم: درصورتی‌که اپیدیدیم مسدود انجام گرفته باانجام گرفت، با هستفاده از جراحی می‌توان آن‌ را درمان کـــرد. اپیدیدیم درون بیضه ساختاری مارپیچ‌مانند دارد که به ذخیره و انتقال اسپرم کمک می‌کند. درصورتی که اپیدیدیم مسدود شود، اسپرم نمی‌تواند به‌طور معقول خارج شود.

درمان ناباروری در خانومان

ناباروری - درمان ناباروری در خانم‌ها

اختلالات تخمدان: در‌صورتی‌که خانمی دچار اختلالات تخمدانی باانجام گرفت، لازم هست که با هستفاده از داروهای معقولِ باروری، تخمک‌گذاری را تنظیم یا القا کـــرد. این داروها شامل موارد زیر هست:

  • کلومیفن (کلومین، سروفن): این دارو در خانومانی که تخمک‌گذاری‌شان نامنظم هست یا به‌دلیل سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا سایر اختلالات به‌طور کلی تخمک‌گذاری ندارند، سبب تخمک‌گذاری می‌شود. این دارو کمک می‌کند تا غده‌ی هیپوفیز هورمون اف‌اس‌اچ (هورمون محرک فولیکولی) و هورمون ال‌اچ (هورمون لوتئینی‌کننده) را آزاد کند.
  • متفورمین (گلوکوفاژ): خانم‌هایی که به کلومیفن پاسخ نمی‌دهند، باید از متفورمین هستفاده کنند. این دارو به‌خصوص برای خانومان مبتلا به PCOS، به‌ویژه اگر همراه با مقاومت به انسولین باانجام گرفت، مؤثر هست.
  • گنادوتروپین یائسگی انسانی یا hMG (رپروکسین): این دارو دارای هر دو هورمون FSH وLH هست. این دارو به افرادی که به‌دلیل نقص در غده‌ی هیپوفیز خود تخمک‌گذاری ندارند تزریق می‌شود.
  • هورمون تحریک‌کننده‌ی فولیکولی (گونارل F، برنخست): این هومورن به‌وسیله‌ی غده‌ی هیپوفیز ترشح می‌شود و تولید هستروژن در تخمدان را کنترل می‌کند و سبب بلوغ فولیکول تخمک درون تخمدان می‌شود.
  • گنادوتروپین جفتی انسان (اویدرال، پریگنیل): این دارو به‌همراه کلومیفین، hMG و FSH هستفاده می‌شود و فولیکول را برای تخمک‌گذاری تحریک می‌کند.
  • آنالوگ یا مشابه GN-RH ( هومورن آزادکننده‌ی گنادوتروپین): برای خانم‌هایی که تخمک نابالغ ایجاد می‌کنند هستفاده می‌شود. این دارو مشابه هورمون تحریک‌کننده‌ی گنادوتروپین هست که از غده‌ی هیپوفیز آزاد می‌شود و سبب می‌شود تا رانجام گرفت فولیکول به‌وسیله‌ی FSH تحریک شود.
  • بروموکریپتین (پارلودل): این دارو روی تولید پرولاکتین تأثیر دارد. پرولاکتین تولید شیر در مادران را افزایش می‌دهد. در خانومان غیرباردار و خانم‌هایی که در دوره‌ی شیردهی نیستند، وجود سطح بالای پرولاکتین می‌تواند سبب اختلال در تخمک‌گذاری و ایجاد مشکلات باروری شود.

خطر تعدادقلوزایی

هستفاده از داروهای تزریقی باروری با وجود موفقیت بالا، می‌تواند خطر تعدادقلوزایی را در افراد افزایش دهد و ممکن هست در دفعه‌ی نخست بارداری دو، سه یا چهار قلوزایی اتفاق بیفتد. داروهای خوراکی باروری هم این خطر را دارند، اما در مقایسه با داروهای تزریقی شانس تعدادقلوزایی پایین‌تر هست. به‌همین دلیل لازم هست تا فرد طی درمان و بارداری تحت نظر باانجام گرفت. افزایش تعداد بچه‌ها می‌تواند احتمال زایمان زودرس را افزایش کند.

تزریق هورمون HCG برای تتکمیل تخمک ضروری هست، اما درصورتی‌که سونوگرافی نشان دهد که تخمک‌های زیادی تولید انجام گرفته‌ هست، می‌توان تزریق HCG را متوقف کـــرد.

در صورت بارداری تعدادقلو، می‌توان یک یا تعداد عدد از جنین‌ها را از بین برد، اما درصورت انجام این کار زوجین باید جنبه‌های اخلاقی و روانی این اتفاق را بپذیرند.

روش‌های جراحی برای خانومان

  • جراحی لوله‌ی رحمی: درصورتی‌که لوله‌ی رحمی مسدود یا زخمی باانجام گرفت، می‌توان با جراحی آن‌ را درمان کـــرد و این کار کمک می‌کند تا تخمک به‌آسودهی از لوله عبور کند.
  • جراحی لاپاراسکوپی: یک سوراخ کوچک در ناحیه‌ی شکم خانوم ایجاد می‌شود. یک لوله‌ی نازک و منعطف به‌همراه یک دلیلغ در انتهای آن (لاپاراسکوپ) از این سوراخ به داخل فرستاده می‌شود. در این‌ روش علاوه‌بر مشاهده‌ی اندام داخلی، نمونه‌ای برداشته می‌شود. در خانومان مبتلا به اندومتریوز، بخش لانه‌گزینی‌انجام گرفته و بافت زخمی به‌وسیله‌ی لاپاراسکوپی برداشته می‌شود. دراین‌حالت میزان درد کم می‌شود و احتمال باروری افزایش می‌یابد.